U bent hier:Home Monitor Onderwijs
Monitor Onderwijs

Onderwijs in Fryslân

Gepubliceerd: 
18-09-2018
Laatste update: 
18-09-2018

Goed onderwijs ondersteunt mensen om hun talenten te ontwikkelen en voorkomt en verkleint achterstanden (Mulder & Meijnen 2013). Automatisering en snelle technologische ontwikkelingen leiden tot veranderingen in de economie, waarbij oude beroepen verdwijnen en nieuwe beroepen ontstaan. Een leven lang leren wordt daarom steeds belangrijker om aan het werk te blijven (WRR, 2013). Goed toekomstbestendig onderwijs legt de basis voor een gezonde en succesvolle samenleving (Regeerakkoord, 2017). De monitor onderwijs biedt inzicht in het opleidingsniveau van de inwoners van Fryslân, de schooladviezen in het basisonderwijs, de nabijheid van onderwijsinstellingen, het aantal voortijdig schoolverlaters en het aantal jongeren in praktijkonderwijs, speciaal onderwijs en entree-opleidingen.

Friezen minder hoog opgeleid

In Fryslân zijn er – net als in de rest van het land - zowel hoogopgeleide mensen als goede vakkrachten nodig (WRR, 2013). Daarvoor is het belangrijk dat de inwoners van Fryslân het beste uit zichzelf halen. Het opleidingsniveau in Fryslân ligt al jaren lager dan het landelijk gemiddelde. Dat kan deels verklaard worden door het zeer beperkte aanbod van wetenschappelijk onderwijs in Fryslân. Veel studenten verhuizen naar buiten de provincie voor hun wetenschappelijke opleiding. Het aandeel leerlingen dat een vwo-diploma haalt is in Fryslân echter ook lager dan landelijk. Hier zijn vier mogelijke verklaringen voor: Friese ouders zijn lager opgeleid, de afstand tot een school met vwo-aanbod is in Fryslân groter, het ambitieniveau van ouders en leerkrachten lijkt in Fryslân lager te zijn en er is in Fryslân vaker sprake van onderadvisering (FSP, 2018).

Lagere schooladviezen in Fryslân

Kinderen met dezelfde talenten krijgen in het onderwijs niet altijd gelijke kansen (OCW, 2016). Leerlingen met laagopgeleide ouders krijgen vaker een lager schooladvies dan volgens hun leerprestaties verwacht mag worden. Sinds 2015 is het schooladvies van de leerkracht leidend bij de overgang van de basisschool naar de middelbare school. Op basis van leerprestaties, aanleg en ontwikkeling adviseert de leerkracht welk schoolniveau het kind het beste kan volgen. Vervolgens maken de kinderen een verplichte eindtoets. Als de uitslag op de eindtoets tenminste een half schoolniveau hoger is dan het eerder gegeven schooladvies, moet de basisschool het schooladvies heroverwegen. De basisschool kan in overleg met de ouders en leerling het schooladvies naar boven bijstellen, maar dit is niet verplicht. Friese kinderen krijgen vaker dan landelijk een lager advies van hun basisschool dan hun score op de eindtoets aan geeft. Vooral in Noordoost Fryslân komt dit vaak voor.

Minder kinderen, minder onderwijslocaties

Er worden in Fryslân steeds minder kinderen geboren (FSP, 2017). Daardoor daalt het aantal leerlingen in het basisonderwijs. Deze daling zal ook in het voortgezet onderwijs merkbaar worden. Het Rijk heeft een grens gesteld aan het minimum aantal leerlingen op een school. Als een school onder de opheffingsnorm komt moet de school sluiten. Minder scholen in de nabijheid van het woonadres betekent een langere reisafstand en minder keuze voor ouders en kind. Gemiddeld konden kinderen in 2016 in Fryslân kiezen tussen 5,8 basisscholen binnen 3 km afstand. Landelijk bestond de keuze uit 11,3 scholen (CBS, 2016). Ook de gemiddelde afstand tot het voortgezet onderwijs is in Fryslân hoger dan landelijk.

Met startkwalificatie meer kans op baan

Jongeren met een startkwalificatie hebben meer kans op een baan. Daarom wil de Rijksoverheid dat zoveel mogelijk jongeren een startkwalificatie halen. Een startkwalificatie is een diploma havo, vwo of tenminste mbo-2. Een leerling die het onderwijs zonder startkwalificatie verlaat wordt een voortijdig schoolverlater genoemd. Het Rijk, gemeenten en scholen besteden extra aandacht aan deze jongeren om te voorkomen dat zij thuis komen te zitten (Rijksoverheid, 2018). In het schooljaar 2016-2017 verliet landelijk 1,8% van de jongeren de school voordat zij een startkwalificatie behalen. De meeste Friese gemeenten hebben relatief minder voortijdig schoolverlaters.

Jongeren in praktijkonderwijs, speciaal onderwijs en entree-opleidingen

Voor een deel van de jongeren is het moeilijker om zonder extra aandacht een startkwalificatie te behalen. Bijvoorbeeld omdat zij een handicap, chronische ziekte, sociaal-emotionele problemen of stoornis hebben. Zij hebben meer specialistische of intensieve begeleiding nodig die geboden kan worden door het speciaal onderwijs, het praktijkonderwijs en de mbo-entree-opleidingen. Wanneer deze jongeren de overgang maken naar een vervolgopleiding of de arbeidsmarkt zijn zij vaak kwetsbaar. Daarom is het belangrijk dat zij in beeld zijn en zo goed mogelijk worden ondersteund (Rijksoverheid, 2018).

Meer weten?

Meer informatie en relevante publicaties

Gepubliceerd: 
18-09-2018
Laatste update: 
18-09-2018

Heeft u vragen of wilt u meer informatie? Dan kunt u contact opnemen met: Bianca Bijlsma, onderzoeker Fries Sociaal Planbureau, e-mail: bbijlsma@friessociaalplanbureau.nl, telefoon: 06 218 968 78  | 058 234 85 00.